1. Unicode دېگەن
نېمە؟
Unicode(بىردىنبىر
كود) دېگىنىمىز،
مەيلى قايسى
تىلدىكى ھەرپلەر
بولسۇن، مەيلى
قايسى
خىلدىكى
پروگراممىلار
بولسۇن ۋە مەيلى
قايسى
خىلدىكى مەشغۇلات
مۇھىتى بولسۇن،
ھەرقانداق ھەرىپكە
ياكى بەلگىلەرگە
پەقەت
بىردىنبىر
كود (نومۇر) بېرىشتىن
ئىبارەت
كودلاش ئۇسۇلىنى
كۆرسىتىدۇ. تەپسىلاتىنى
http://www.unicode.org/standard/translations/uyghur.html دىن كۆرۈڭ.
2. Unicode ئۆلچىمىگە
قانچىلىك ھەرپ
سىغىدۇ؟
نەزىرىيە
جەھەتتىن ئېيتقاندا
3.0 نۇسخسىغا جەمئىي
65،536 ئوخشاش
بولمىغان ھەرپلەر
ۋە باشقا بەلگىلەرنى
سىغدۇرۇشقا
بولىدۇ، ھەتتا
ئۇنى كېڭەيتىپ
بىر مىلىيۇنغا
يەتكۇزۈشكىمۇ
بولىدۇ.Unicode 3.0
نۇسخىسدا 57،709 ھەرپ،
شەكىللەر ۋە بەلگىلەربولۇپ،
ئەرەب،
پارىس،
ئىنگىلىز،
روس، ئېسكىموس،
نىمىس ... ئېلىپبەلىرىدىكى
ھەرپلەرنى ئۆز
ئىچىگە ئالىدۇ.
بۇنىڭ
ئىچىدىكى ئەرەبچە
رايۇندا
شىنجاڭدىكى ئۇيغۇر،
قازاق،
قىرغىز
قاتارلىق
مىللەتلەرنىڭ
ھەرپلىرىمۇ
بار.
ئەڭ
يېڭى نۇسخسى Unicode 4.0 بولۇپ، UTF-32 (UCS-4) كودلاش
ئۇسۇلىنى
قوللىنىش
ئارقىلىق 232 چىلىك
ئوخشاش
بولمىغان ھەرپ-بەلگىلەرنى
كودلاشقا
بولىدۇ.
.3قايسى
يۇمشاق دېتاللار
Unicode نى
قوللايدۇ؟
Mac O/S 9 & Mac O/S
Windows NT/Windows
2000/XP/2003
Microsoft Office
97/2000/XP/2003
...
ئومۇمەن
قىلىپ ئېيتقاندا،
ھازىر بارلىق
2000 سىستېمىسىدىكى
يۇمشاق دېتاللار
ۋە ئۇندىن كېيىن
چىققانلىرى
ئاساسەن Unicode
نى قوللايدۇ.
4. Unicode تۈزۈشتىكى
مەقسەت نېمە؟
مەقسەت
ھەرقانداق
بىر مىللەتنىڭ
يېزىقىنى
كومپيۇتېردا
بىر تەرەپ
قىلغاندا، مەيلى
ئۇ قايسى
خىلدىكى مەشغۇلات
سىستېمىسى
ياكى قايسى
خىلدىكى يۇمشاق
دېتاللار
بولسۇن
ئوخشاشلا
خاتالىقسىز
بىر تەرەپ
قىلىش بولۇپ،
ئۇ پۈتۈن دۇنيادىكى
كومپيۇتېرلاردا
بىرلا ئۆلچەمنى
يەنى Unicode ئۆلچىمىنى
ئىشلىتىشنى تەششەببۇس
قىلىدۇ. شۇڭا،
ئۇنى تۈزگەندە
ئىنگىلىزلاردىن
باشقا مىللەتلەرمۇ
دۇنيانىڭ ھەر
قايسى
جايلىردا
بولسۇن، ئۆز يېزىقىدا
ئۇچۇر
ئالماشتۇرالايدۇ،
شۇڭا ئۇنىڭ ئەھمىيىتى
چوڭ
بولغاچقا،
ئىلگىرى
ئىككى يىلدا
بىر قېتىم
يىغىن ئېچىلاتتى،
ھازىر بولسا
يىلدا ئىككى قېتىم
يىغىن ئېچىلىدىغان
بولدى. Unicodeقا ھەرقانداق
بىر ھەرپنى
كىرگۈزۈش ئۈچۈن
خەلقارا
ئۆلچەملەشتۈرۈش
كومېتېتى (ISO) نىڭ تەستىقىنى
ئېلىش كېرەك.
5. ئۇيغۇر
كونا يېزىقى
قاچان Unicode قا
كىرگۈزۈلگەن؟
ئۇقايسى رايۇنغا
ئورۇنلاشتۇرۇلغان؟
شىنجاڭ
ئۇيغۇر
ئاپتونۇم رايۇنلۇق
تىل-يېزىق كومېتىتى
ۋە شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ
تىرىشچانلىقى
بىلەن «ئۇيغۇر
كونا يېزىقى
1990-يىلى ئاز
سانلىق مىللەتلەر
ئىچىدە ئەڭ
ئالدى بىلەن خەلقارالىق
10646ISO ئۇچۇر
بىر تەرەپ قىلىشنىڭ ئۆلچىمىگە
ئەرەب يېزىقى
بىلەن
بىرلىكتە
كىرگۈزۈلگەن.
1991-يىلى خەلقارا ئۆلچەملەشتۈرۈش
يىغىنىنىڭ 641- ۋە
434- نومۇرلۇق ھۆججەتلىرىدە
ماقۇللانغان.1992-يىلىدىكى
كورىيە سىئول
يىغىنىدا بېكىتىلگەن
ھەمدە 1994-يىلى Unicode تەشكىلاتى
تەرىپىدىن تولۇقلاپ ئېلان
قىلىنغان.1998-يىلى
دانىيەدىكى
يىغىندا 18
قوشما ھەرپمۇ
تولۇقلاپ
كىرگۈزۈلگەن»
(شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى
پروفېسسورى
ھوشۇر ئىسلام
ئەپەندىنىڭ ئېيتىپ
بەرگىنىگە ھەم
تىل-يېزىق كومېتىتىدىكى
ياسىن ئىمىن ئەپەندى
بىلەن كۆرسەتكەن
خىزمىتىگە
ئالاھىدە رەھمەت
ئېيتىمىز).
ئەپسۇسلىنارلىقى
شۇكى، «ى» ۋە «ې» ھەرپلىرىنىڭ
قوشما-ئوتتۇرا
شەكىللىرى
قوشما ھەرپلەر
قاتارىدىن ئۇنتۇلۇق
قېلىنغان بولۇپ،
گەرچە كېيىن ئۇلار
ئۈچۈن FBD1,FBD2
دىن ئىبارەت
ئىككى بوش
ئورون تولۇقلاپ
ئىلتىماس
قىلىنغان
بولسىمۇ تاكى
ھازىرغىچە تەستىقلانمىغان.
ئۇيغۇر ھەرپلىرى
ئۈچۈن ئايرىم
رايۇن ئېچىپ
بىرىلمەي، ئۇنى
ئەرەب ھەرپلىرىگە
ئوخشىشىدىغان
ھەرپلەر رايۇنىغا
تەرتىپسىز، چېچىلاڭغۇ
قىلىپ
ئورۇنلاشتۇرۇلغان (0600- 06FF,FB50-FDFF, FE70-FEFF) .
بۇ
رايۇندا يەنە
پارىسچە،
قازاقچە،
قىرغىزچە قاتارلىق يېزىقلارمۇ
بار.
قىسقىسى، 2.1Unicode نۇسخىسى
ۋە ئۇنىڭدىن يۇقۇرى
نۇسخىلىرىنىڭ
ھەممىسىدە ئۇيغۇرچە ھەرپلەر
بار.
ئەسكەرتىش:
«ى» ۋە «ې» ھەرپلىرىنىڭ
قوشما-ئوتتۇرا
شەكىللىرى ئۈچۈن
ئىلتىماس
قىلىنغان ئورۇنلار
-- FBD1,FBD2 تېخىچە تەستىقتىن
رەسمىي ئۆتمىگەن
بولغاچقا، ئاۋارىچىلىقتىن
ساقلىنىش ئۈچۈن
كۆپچىلىكنىڭ FBEA دىن FBFB
غىچە بولغان
ئورۇنلاردىكى
ئۇيغۇرچە ھەرپلەرنىڭ
قوشما شەكىللىرىنى
ئىشلەتمەسلىكىنى
ئۈمىد
قىلىمىز. بۇ دېگەنلىك
ئۇيغۇرچە ھەرپلەر
Unicode جەدۋىلىدە
تولۇق ئەمەس دېگەنلىك
ئەمەس. ئەمەلىيەتتە
ئۇلارنى ئىشلەتمەيمۇ،
ئەمزە (0626) بىلەن
بىرلەشتۈرۈپ
بارلىق ئۇيغۇرچە
ھەرپلەرنى
تولۇق
ئىپادىلەشكە
بولىدۇ.
6. قايسى
فونتنىڭ
ئىچىدە
بارلىق ئۇيغۇرچە
ھەرپلەر بار؟
مىكروسوفت
شېركىتى تەمىنلىگەن
Unicode 2.1 ئاساس
قىلىنغان
فونت Arial Unicode
MS
تە بارلىق ئۇيغۇرچە
ھەرپلەر بار.
دېمەك Unicode 2.1 ۋە
ئۇنىڭدىن كېيىنكى
نۇسخىلىرىنى
ئاساس قىلىپ
ياسالغان بەزى
فونتلاردا ئۇيغۇر
ھەرپلىرى بار.
7. نېمە
ئۈچۈن
ھازىرغىچە
ياسالغان ئۇيغۇر
كونا يېزىقىدىكى
يۇمشاق دېتاللار
خەلقارا ئۆلچەم
Unicode نى
ياكى ئۆز ئارا
بىرلىككە كەلگەن
ئۆلچەمنى
ئىشلەتمىگەن؟
ئاساسلىق
سەۋەبلەر بەلكىم
تېخنىكا سەۋىيىسى
كەمچىل بولۇش،
ئۆزبېشىمچىلىق،
ناتوغرا
بازار
رىقابىتى ئېلىپ
بېرىش، يېتەكچىلىق
قىلىدىغان
ئورۇن ياكى
ئادەم يوق بولۇش
ۋە باشقا سەۋەبلەر
بولسا كېرەك…
8. بۇندىن
كېيىنكى يۇمشاق
دېتال ياسىغۇچىلار
نېمىلەرگە
دىققەت
قىلىشى كېرەك؟
يۇمشاق
دېتاللارنى قېلىپلاشقان
خەلقارالىق ئۆلچەم
Unicodeنى ياكى دۆلەتلىك
ئۆلچەمGB18030-2000 نى
ئاساس قىلىپ
ياساشقا دىققەت
قىلىش كېرەك.
9. قانداق
يۇمشاق دېتاللارنى
ئالماسلىق ھەم
ساتماسلىق كېرەك؟
ئۆلچەمگە چۈشمىگەن ھەر قانداق يۇمشاق دېتاللارنى.